از بمب الکترومغناطیسی تا نفوذکننده؛ از نسل جدید بمب‌ها چه می‌دانیم؟

غزال زیاری: در قرن بیست و یکم، جنگ‌ها دیگر فقط با قدرت تخریب TNT یا حجم آتش توپخانه‌ها شناخته نمی‌شوند. این روزها نبردهای کلاسیکی سابق که در آن پیروزی با تخریب فیزیکی ساختمان‌ها سنجیده می‌شد، جای خود را به پارادایم جدیدی داده: «جنگ زیرساختی و فلج‌سازی راهبردی»
امروز در میدان جنگ از سلاح‌هایی استفاده می‌شود که هدفشان نه لزوماً کشتار مستقیم، بلکه از کار انداختن سیستم‌های عصبی یک کشور (از جمله شبکه‌های برق، مخابرات و داده) یا نفوذ به لایه‌های حفاظتی‌ است که تا پیش از این نفوذناپذیر به نظر می‌رسیدند.
در این گزارش، به بررسی علمی و عملیاتی چهار نسل از بمب‌های پیشرفته که چهره امنیت جهانی را دگرگون کرده‌اند، می‌پردازیم:
۱. بمب‌های الکترومغناطیسی (EMP)؛ صاعقه در جعبه
بمب الکترومغناطیسی یا e-bomb، تبلور مفهوم «جنگ خاموش» است. این سلاح برای تخریب انسان‌ها، به جای استفاده از ترکش و موج انفجار فیزیکی، از پالس‌های انرژی پرقدرت برای نابودی قلب تپنده تمدن مدرن یعنی نیمه‌رساناها بهره می‌برد.
این بمب‌ها با ایجاد یک میدان مغناطیسی شدید در کسر کوچکی از ثانیه، باعث القای جریان الکتریکی خیلی بالایی در هر نوع ماده رسانا از جمله سیم‌ها، مدارها و آنتن‌ها می‌شوند. این بار اضافی ناگهانی، قطعات ظریف الکترونیکی مثل پردازنده‌ها و خازن‌ها را ذوب کرده و از کار می‌اندازد.
در جریان بحران‌های سیاسی اخیر ونزوئلا، شاهد قطعی سراسری برق برای چند روز بودیم؛ در آن زمان این ادعا مطرح شد که این اتفاق به دلیل حمله EMP از سوی آمریکا رخ داده است؛ گرچه اثبات فنی این حملات از راه دور سخت است، اما نمی‌توان این احتمال را رد کرد.
۲ .  بمب‌ گرافیتی؛ قاتل خاموش نیروگاه‌ها
اگر EMP یک سلاح پیچیده و گران‌قیمت است، بر خلاف آن، بمب گرافیتی که به بمب نرم یا Blackout Bomb معروف است، راهکاری ساده اما به شدت مؤثر برای فلج کردن اقتصاد یک کشور خواهد بود.
این بمب حاوی مخزنی متشکل از هزاران رشته خیلی نازک کربن (گرافیت) است که با الیاف شیشه‌ای تقویت شده‌اند. با انفجار مخزن بمب در ارتفاع مشخصی، ابرهایی خوشه‌ای بر روی پست‌های فشار قوی و خطوط انتقال برق پخش می‌شوند. گرافیت که رسانای عالی الکتریسیته است، با ایجاد اتصال کوتاه‌های شدید، آرک‌های الکتریکی و در نهایت ترانسفورماتورها را منفجر خواهد کرد.

۳.  بمب‌ ترموباریک (خلاء)؛ هیولای اکسیژن‌خوار
بمب‌های معمولی در تونل‌های عمیق، غارهای سنگی یا سنگرهای بتنی کارآیی نخواهند داشت و در اینجاست که بمب‌های هوای-سوختی (FAE) یا ترموباریک مورد استفاده قرار می‌گیرند.
این بمب مکانیسم دو مرحله‌ای دارد:

مرحله اول: یک چاشنی کوچک، ابری از سوخت (معمولاً پودر فلزات یا مایعات قابل اشتعال) را در شعاع وسیعی پخش می‌کند. این ابر به داخل هر حفره، درز و سنگری نفوذ می‌کند.
مرحله دوم: چاشنی اصلی، این ابر را شعله‌ور می‌کند و در نهایت یک انفجار عظیم با دمای خیلی بالا و موج شوک طولانی‌مدتی رخ می‌دهد.

این بمب با مکیدن تمام اکسیژن محیط، آتش می‌گیرد. افرادی که در شعاع انفجار هستند، حتی اگر از موج اولیه جان سالم به در برده باشند هم در اثر خلاء ایجاد شده، از ناحیه ریه و اندام‌های داخلی آسیب شدیدی خواهند دید.
روسیه با بمبی موسوم به «پدر همه بمب‌ها» (FOAB) مدعی در اختیار داشتن قوی‌ترین سلاح غیرهسته‌ای جهان در این کلاس است.
۴. بمب‌ نفوذکننده (Bunker Busters)؛ کابوس اعماق زمین
با پیشرفت پدافند غیرعامل، خیلی از مراکز فرماندهی و تاسیسات هسته‌ای به اعماق ده‌ها متری زمین و زیر لایه‌های ضخیمی از بتن مسلح منتقل شده‌اند. بمب‌های سنگرشکن، پاسخ تکنولوژی به این استراتژی هستند.

مهندسی نفوذ: این بمب‌ها مثل یک مداد نوک‌تیز و از جنس آلیاژهای سختی مثل تنگستن یا اورانیوم ضعیف شده طراحی شده‌اند. بدنه سنگین و آیرودینامیک آن‌ها این امکان را ایجاد می کند تا بمب با سرعتی نزدیک به سرعت صوت به زمین برخورد کند.
فیوز هوشمند: برخلاف بمب‌های عادی که در لحظه برخورد منفجر می‌شوند، این بمب‌ها دارای فیوزهای تاخیری یا شمارنده طبقات هستند که لایه‌های زمین و بتن را می‌شکافند و زمانی منفجر می‌شوند که سنسورهای شتاب‌سنج تشخیص دهند که حرکت بمب متوقف شده یا به فضای خالی داخل سنگر رسیده است.

ساخت و معرفی این تسلیحات نشان می‌دهد که مفهوم دفاع در قرن بیست و یکم به مراتب سخت‌تر و پیچیده‌تر از قبل است.
منابع: cyber.army.mil، researchgate، theguardian
۲۲۷۲۲۷