رسم «ختم خضر نبی» چیست؟

تصویر با استفاده از هوش مصنوعی ساخته شده است

ماه رمضان در ایران با لایه‌ای از باورها و آیین‌های محلی درهم‌تنیده است که در هر منطقه رنگ و معنای خاص خود را دارد. بسیاری از این رسم‌ها، در ظاهر ساده‌اند اما در باطن، حامل امید، نذر و نوعی گفت‌وگوی درونی با امر قدسی هستند؛ آیین‌هایی که نسل به نسل منتقل شده و هنوز در برخی شهرها و روستاها اجرا می‌شوند.

۰به گزارش سردبیر پرس، در میان این باورها، اعتقاد به خضر نبی (ع) است. بنا بر باور مذهبی، خضر نبی (ع) پیامبری است با حیات جاویدان، راهنمای گمگشتگان، یاری‌دهنده درماندگان و برآورنده حاجات. او چهره‌ای است که در فرهنگ عامه، بیش از آنکه صرفا یک شخصیت دینی باشد، نماد امید در لحظه‌های دشوار تلقی می‌شود؛ حضوری که اگر از سر صدق و صفا خوانده شود، به یاری می‌آید.
بر همین اساس، برخی آیین‌های رمضانی حول این باور شکل گرفته‌اند؛ آیین‌هایی که در آنها کارهای روزمره با نیت معنوی گره می‌خورد. در این سنت‌ها، تکرار و صبر اهمیت دارد و هر حرکت، نشانه‌ای از امید به گشایش است. رسم «ختم خضر نبی» در کرمان و «ختم انعام» در فارس از جمله همین آیین‌هاست که در بستر ماه رمضان معنا و رونق بیشتری پیدا می‌کند.
برای به جا آوردن رسم «ختم خضر نبی» زنان و دختران کرمانی، در ماه رمضان هر روز صبح جلو در خانه خود را جارو می‌کنند و با زمزمه نام خضر نبی، امید دارند که حاجتشان برآورده شود. باور پشت این آیین، تنها دنبال رسیدن به حاجت نیست؛ بلکه تجربه‌ای است از صبر، تداوم و امید که جزئی از هویت فرهنگی مردم کرمان به شمار می‌روند.
براساس این سنت، هر زن یا دختری که حاجتی دارد باید از اول ماه رمضان هر روز صبح پیش از روشن شدن هوا، جلو در خانه خود را آب و جارو کند و با هر جارویی که به زمین می‌کشد، این جمله را بگوید: «یا خضر، یا الله، مراد منو بده به حق ابوالفضل العباس». کسی که جارو می‌کند، نباید جارو را دست به دست کند؛ یعنی از اول تا آخر کار را باید به تنهایی انجام دهد. عقیده دارند با اجرای این مراسم، بعد از ۴۰ روز، خضر نبی (ع) به شکل پیرمرد سپیدمویی می‌آید و مرادشان را می‌دهد. اگر پیرمرد چیزی به آنها بدهد، می‌گویند جواهر است و اگر ندهد، باز هم باور دارند که زندگیشان بهتر می‌شود یا بیمارشان بهبود پیدا می‌کند. این رسم که این روزها کمتر درباره آن می‌شنویم، مگر در خاطرات قدیمی‌ترها، بیشتر توسط دختران اجرا می‌شده است.
در گذشته در استان فارس نیز ختم انعام بیشتر از هر زمانی در ماه رمضان رواج داشت اما این روزها هم ردی از این رسم با تغییراتی نسبت به گذشته دیده می‌شود. بر اساس این رسم هر کس که نذری دارد، ۷ یا ۹ نفر را که خوب قرآن می‌خوانند، دعوت می‌کند. هنگام خواندن سوره‌های انعام نیز، مقداری نمک، چند قرص نان و تعدادی ظرف را همراه با آب در سینی بزرگی می‌گذارند و جلو خود قرار می‌دهند. وقتی ختم تمام شد، افراد حاضر در جلسه به نیتی که دارند لقمه‌ای از نان و کمی آب می‌خورند و بقیه نان‌ها را در سفره نانی می‌گذارند تا برکت پیدا کند. پس از آن نیز افطاری می‌خورند و به خانه خود می‌روند.
در گذشته که تعداد باسوادها و ختم‌خوان‌ها کمتر بود، گاه این افراد شبی هفت یا هشت مجلس می‌رفتند و ختم می‌خواندند. در این مورد لطیفه‌ای نقل می‌کنند: شبی هفت ختم بود و یکی از ختم‌خوان‌ها به هر هفت مجلس رفت و هر هفت جا غذا خورد و دلش سخت به درد آمد و از رفتن به خانه بازماند. برادرش که همراه او بود گفت: «بیا تا کولت کنم.» او هم قبول کرد. وقتی او را کول کرد، دردش بیشتر شد. در راه چشمش به آسمان و ستارگان هفت برادران افتاد و گفت: «ببین برادر، آن هفت ستاره هم ختم بوده‌اند؛ چهار تای آنها جلو می‌روند و سه تای دیگر دلشان درد آمده است و عقب افتاده‌اند.» برادرش گفت: «باز خوب است، آنها کمتر خورده‌اند و لنگان لنگان می‌روند، تو که سوار من شده‌ای!»
این آیین‌ها نشان می‌دهند که ماه رمضان در ایران بیش از یک مناسبت عبادی است؛ فرصتی است برای حفظ باورهای محلی، تجربه معنویت و امیدواری و پیوند با فرهنگ و هویت مردم. رسم‌هایی مانند ختم خضر نبی و ختم انعام، یادآور این هستند که ایمان و امید گاهی در ساده‌ترین کارها و آیین‌ها تجلی می‌یافتند.
پی‌نوشت: این گزارش با استفاده از اطلاعات جلد دوازدهم «تقویم آیینی ماه‌های قمری، دفترِ سوم ماه رمضان»، تهیه‌شده توسط «واحد فرهنگ مردم» مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما نوشته شده است. 
انتهای پیام