پلاک طهرون | گذری در تاریخچه میدان قزوین تهران

به گزارش خبرنگار سرویس مناطق پایگاه خبری تحلیلی «سردبیر پرس»؛ میدان قزوین از جمله نقاط قدیمی تهران است که نام آن با یکی از دروازه‌های مهم پایتخت در دوره‌های گذشته گره خورده است. این میدان در محدوده منطقه ۱۱ قرار دارد و موقعیت آن در امتداد خیابان قزوین، باعث شده همچنان یکی از مسیر‌های شناخته‌شده و پرتردد بخش مرکزی تهران باشد. ریشه تاریخی این محدوده را باید در روزگار صفویه جستجو کرد؛ زمانی که به فرمان شاه تهماسب صفوی، نخستین برج و باروی تهران در سال ۹۶۴ هجری قمری ساخته شد. این حصار حدود شش هزار گام طول داشت و برای آن ۱۱۴ برج در نظر گرفته شد؛ عددی که با شمار سوره‌های قرآن ارتباط داشت. در آن دوره چهار دروازه اصلی برای ورود و خروج شهر وجود داشت که دروازه قزوین یکی از آنها بود.

با توسعه تهران در دوره قاجار، ساختار قدیمی شهر تغییر کرد. در زمان ناصرالدین شاه، حصار صفوی از میان رفت و تهران با الگویی تازه گسترش پیدا کرد. در اطراف محدوده جدید شهر، دروازه‌هایی ساخته شد و خندق‌هایی نیز پیرامون آنها قرار گرفت. دروازه قزوین در ورودی خیابانی با همین نام و در محدوده میدان قزوین امروزی احداث شد و به یکی از ورودی‌های مهم تهران تبدیل شد. دروازه‌های تهران در گذشته فقط عناصر معماری نبودند، بلکه نقش مهمی در کنترل رفت‌وآمد شهر داشتند. با فرارسیدن شب، ورود و خروج از آنها ممنوع می‌شد و عبور افراد و کالا‌ها تنها با اعلام «اسم شب» امکان‌پذیر بود. معماری این دروازه‌ها نیز با نگهبانی و تزئینات کاشی‌کاری همراه بود.

اما توسعه شهری در دوره پهلوی سرنوشت دیگری برای دروازه قزوین رقم زد. در سال ۱۳۰۹ خورشیدی، دروازه‌های قدیمی تهران به دستور کریم بوذرجمهری، شهردار وقت، تخریب شدند. دروازه قزوین نیز در جریان تغییرات کالبدی شهر و توسعه معابر از میان رفت و میدان قزوین در محدوده تاریخی آن شکل گرفت. سال‌ها بعد، توجه دوباره به هویت تاریخی تهران زمینه باززنده‌سازی برخی نشانه‌های قدیمی شهر را فراهم کرد. در سال ۱۳۸۰، عملیات آرام‌سازی و بهسازی میدان قزوین انجام شد و چند سال بعد، در سال ۱۳۸۴، دروازه قزوین به صورت نمادین و با اتکا به اسناد تاریخی بازسازی شد. بنای امروزی با سازه بتنی و نمای آجری، یادآور جایگاه این دروازه در تهران قدیم است. میدان قزوین امروز علاوه بر وجه تاریخی، یکی از مراکز شناخته‌شده فعالیت‌های تجاری و صنعتی تهران نیز محسوب می‌شود.

 خیابان قزوین و محدوده اطراف آن به‌ویژه برای فروش لوازم یدکی خودرو، ابزارآلات، قطعات صنعتی، پیچ و مهره و تجهیزات مرتبط با ماشین‌آلات شهرت دارد. در اطراف این محدوده، نشانه‌هایی از گذشته فرهنگی و اجتماعی تهران نیز دیده می‌شود؛ از جمله سینما فرخ که سابقه آن به دهه ۱۳۳۰ بازمی‌گردد و همچنین عمارت گلستانه که از بنا‌های قدیمی این بخش از شهر به شمار می‌رود.از نظر دسترسی نیز میدان قزوین به دلیل قرار گرفتن در مجاورت خیابان‌های مهمی همچون قزوین، کارگر و مسیر‌های منتهی به بزرگراه‌های سعیدی و نواب صفوی، موقعیت مناسبی دارد. ایستگاه‌های مترو مهدیه و منیریه نیز از مسیر‌های قابل استفاده برای رسیدن به این محدوده هستند. 
مجید صفری یکی از ساکنان خیابان قزوین در گفتگو با سردبیر پرس گفت:میدان قزوین امروز تصویری از پیوند گذشته و حال تهران است؛ میدانی که در کنار فعالیت‌های روزمره و تجاری، یاد یکی از دروازه‌های تاریخی پایتخت را زنده نگه داشته و بخشی از روایت شکل‌گیری و گسترش تهران را برای شهروندان بازگو می‌کند.
انتهای خبر/