بازسازی چهره انسان خردمند ۳۱۵ هزار ساله؛ نخستین انسان‌های خردمند چه شکلی بودند؟

به گزارش سردبیر پرس و براساس گزارش زومیت، فسیل‌های جبل ایرهود یکی از مهم‌ترین شواهد درباره مراحل اولیه تکامل انسان خردمند (Homo sapiens) محسوب می‌شوند. نخستین کشف مهم این محوطه به سال ۱۹۶۱ بازمی‌گردد؛ زمانی که کارگران یک معدن در مراکش جمجمه‌ای انسانی را پیدا کردند که بعدها «ایرهود ۱» نام گرفت.
پژوهشگران در ابتدا تصور می‌کردند این فسیل متعلق به نوعی نئاندرتال آفریقایی است و قدمت آن حدود ۴۰ هزار سال است. با کشف بقایای بیشتر و ابزارهای سنگی در دهه‌های بعد، این برداشت تغییر کرد.
بررسی‌های انجام‌شده در سال ۲۰۱۷ نشان داد فسیل‌های جبل ایرهود به انسان خردمند تعلق دارند و قدمت این محوطه حدود ۳۱۵ هزار سال است. این کشف زمان ظهور گونه ما را بسیار عقب‌تر از برآوردهای قبلی برد.
چهره‌ای شبیه انسان امروزی با جمجمه‌ای متفاوت
پژوهشگران برای بازسازی چهره، بقایای چند انسان مختلف را با یکدیگر ترکیب کردند. بخش اصلی جمجمه از فسیل ایرهود ۱ گرفته شد، فک پایین از نمونه ایرهود ۱۱ و تعدادی از دندان‌ها نیز از فسیل‌های ایرهود ۱۰، ۲۱ و ۲۲ به این مدل اضافه شدند.
حجم فضای داخلی جمجمه ترکیبی حدود ۱۲۳۰ سانتی‌متر مکعب برآورد شد؛ حجمی که تقریباً در محدوده مغز یک مرد بالغ امروزی قرار می‌گیرد. با این حال، شباهت در حجم به معنای یکسان‌بودن شکل مغز نیست و جمجمه انسان‌های جبل ایرهود همچنان تفاوت‌هایی با انسان امروزی داشته است.
یکی از نکات مهم در این فسیل‌ها، ترکیب ویژگی‌های مدرن و ابتدایی است. شکل صورت و دندان‌ها تا حد زیادی به انسان امروزی شباهت دارد، اما جمجمه کشیده‌تر بوده و شکل بخش محافظ مغز با ساختار جمجمه انسان‌های امروزی تفاوت داشته است.
پژوهشگران سپس مدل سه‌بعدی جمجمه را با مدل دیجیتال صورت انسان امروزی ترکیب کردند و مدل صورت را متناسب با ابعاد جمجمه باستانی تغییر دادند. به این ترتیب، ضخامت تقریبی بافت نرم در نقاط مختلف صورت تخمین زده شد و چهره احتمالی این انسان باستانی شکل گرفت.

بازسازی علمی چهره انسان جبل ایرهود بدون افزودن جزئیات فرضی مانند مو، ریش و رنگ پوست.

نسخه هنری بازسازی چهره با افزودن مو، ریش و رنگ پوست؛ جزئیاتی که مستقیما از فسیل‌ها قابل تعیین نیستند.

چهره بازسازی‌شده چقدر واقعی است؟
پژوهشگران دو نسخه از چهره را ارائه کردند. نسخه نخست بدون مو، ریش و رنگ پوست ساخته شده تا ویژگی‌هایی را نشان دهد که بیشتر بر اساس داده‌های جمجمه قابل تخمین هستند.
در نسخه دوم، جزئیاتی مانند رنگ پوست، مو و ریش به مدل اضافه شده است. این بخش‌ها مستقیماً از فسیل قابل تشخیص نیستند و بیشتر جنبه هنری و فرضی دارند.
همچنین چهره بازسازی‌شده متعلق به یک فرد واقعی نیست؛ زیرا جمجمه مورد استفاده از بقایای چند انسان مختلف ساخته شده است. اطلاعات مستقیمی نیز درباره بافت نرم صورت انسان‌های جبل ایرهود در دست نیست.
به همین دلیل، پژوهشگران تأکید دارند که این تصویر را نباید یک «عکس» دقیق از نخستین انسان‌های خردمند دانست. این مدل در واقع یک بازسازی علمی تقریبی است که با ترکیب داده‌های فسیلی، مدل‌سازی سه‌بعدی و اطلاعات مربوط به کالبدشناسی انسان امروزی ساخته شده است.
با وجود این محدودیت‌ها، بازسازی جدید می‌تواند تصویری ملموس‌تر از انسان‌هایی ارائه دهد که بیش از ۳۰۰ هزار سال پیش در آفریقا زندگی می‌کردند و در مراحل اولیه تاریخ تکاملی گونه انسان خردمند قرار داشتند.
این پژوهش در ژورنال Heritage منتشر شده است.
۲۲۷۲۲۷