از آموختن زبان لاتین در زنگ ناهار تا گوش سپردن به باد ایسلند؛ «آن کارسون»، برنده نوبل ادبیات ۲۰۲۶ کیست؟ + ویدئو

به گزارش خبرگزاری سردبیر پرس، آن کارسون در ۲۳ نوامبر ۱۹۵۰ در تورنتوی کانادا به دنیا آمد. او فرزند خانواده‌ای بود که پدرش به عنوان کارمند بانک ناچار بود مدام میان شهرهای کوچک کانادا نقل مکان کند؛ تغییری مداوم که جابه‌جایی و تنهایی را به بخشی از محیط کودکی او بدل ساخت. نقطه عطف زندگی کارسون در دوره دبیرستان رقم خورد؛ زمانی که یک معلم زبان لاتین به استعداد و علاقه‌اش پی برد و موافقت کرد که در زنگ‌های ناهار، زبان یونانی باستان را به کارسون آموزش دهد. همین آموزش‌های پرشور زنگ ناهار، مسیر قلمی او را بر ریل متون کلاسیک قرار داد. کارسون برای تحصیلات عالی وارد دانشگاه تورنتو شد، اما روند تحصیلش خالی از گسست نبود. او دوباره پس از انصراف‌های کوتاه‌مدت به دانشگاه بازگشت و در نهایت مدرک کارشناسی (۱۹۷۴)، کارشناسی ارشد (۱۹۷۵) و دکترای خود در رشته ادبیات کلاسیک (۱۹۸۱) را از دانشگاه تورنتو دریافت کرد. رساله دکترای او با عنوان عبارت لاتین Odi et Amo Ergo Sum (دوست دارم و متنفرم، پس هستم)؛ اشاره به جمله‌ معروف دکارت دارد و موضوع اصلی رساله بررسی مفهوم «اِروس» در شعر یونان باستان بود که بعدتر، در سال ۱۹۸۶، اساس نخستین کتاب تحلیلی مهم او «Eros the Bittersweet» قرار گرفت.
سبک ادبی؛ رقص بر روی مرزهای فرم و زبان
آن کارسون را در جهان عربی و غربی به عنوان چهره‌ای فرای دسته‌بندی‌های معمول می‌شناسند. او نه‌تنها یک شاعر برجسته، بلکه مترجم ۱۰ تراژدی یونان باستان از آیسخولوس، سوفوکل و اوریپید است. معروف‌ترین اثر او، کتاب «خودزندگی‌نامه سرخ: رمانی در قالب شعر» منتشر شده در سال ۱۹۹۸ است. او در این اثر با الهام از اشعار استسیخوروس (شاعر باستانی یونان)، اسطوره «گریون» دیو سرخ‌رنگ را به داستانی مدرن درباره بلوغ، عشق و تنهایی در جهان امروز پیوند می‌زند. آندرس اولسون، رئیس کمیته نوبل، درباره سبک او تأکید کرده است که کارسون از شعر متکی بر تجربه و احساسات شخصی فاصله گرفته و آثاری خلق کرده که میان «شعر کلاسیک» و فرم‌های «پست‌مدرن و طنزآمیز» در حرکت‌اند. آثار دیگری مانند Nox (مجموعه‌ای فرمی در قالب یک جعبه آکاردئونی پس از مرگ برادرش) و Float (مجموعه ۲۲ کتابچه مجزا) نشان از طبع تجربه‌گرا و جسور او در شکل ظاهری کتاب دارد.
زیست شخصی و واکنش به نوبل ۲۰۲۶
زندگی شخصی کارسون همواره در سایه فقدان و حوادث خانوادگی بوده است؛ برادرش مایکل در سال ۱۹۷۸ به دلیل پرونده مخدر از کانادا گریخت و کارسون دیگر هرگز او را ندید. مادرش نیز که او را «عشق زندگی‌اش» می‌نامید، سوژه سوگ‌نامه‌های ادبی او شد. کارسون در کنار فعالیت‌های ادبی، دهه‌ها به تدریس زبان و ادبیات یونانی در دانشگاه‌های برجسته‌ای چون مک‌گیل، پرینستون، میشیگان و کالیفرنیا پرداخت و تدریس را «شادی مطلق» زندگی خود دانسته است. او همچنین دارای تابعیت شهروندی ایسلند است و بخش قابل توجهی از زندگی خود را در این کشور می‌گذراند. وقتی اینگرید کارلبرگ، دبیر دائمی آکادمی سوئد، با او تماس گرفت تا خبر برنده شدن جایزه ۱۲ میلیون کرونی نوبل ۲۰۲۶ را اعلام کند، کارسون در ایسلند بود. پاسخ کوتاه او به آکادمی سوئد بازتابی از روحیه خلوت‌گزینش بود: «در ایسلند هستم و به صدای باد گوش می‌دهم.» 
جوایز و افتخارات پیشین
پیش از دریافت جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۶ (به ارزش ۱۲ میلیون کرون سوئد)، کارسون جوایز معتبر بین‌المللی متعددی را در کارنامه خود ثبت کرده بود:
جایزه نابوکوف (PEN/Nabokov Award) برای یک عمر دستاوردهای ادبی در سال ۲۰۲۱ (منبع: سایت رسمی PEN America).
جایزه شاهزاده آستوریاس (Princess of Asturias Award) اسپانیا در بخش ادبیات (۲۰۲۰).
مک‌آرتور (MacArthur Fellowship) معروف به «جایزه نخبگان» در سال ۲۰۰۰.
جایزه شعر گریفین (Griffin Poetry Prize) کانادا.
میزان شناخت و ترجمه آثار آن کارسون در ایران
برخلاف برخی از چهره‌های سرشناس رمان‌نویسی جهان، آن کارسون تا پیش از دریافت نوبل ادبیات ۲۰۲۶ در بازار کتاب ایران چهره‌ای چندان پرمخاطب یا عمومیت‌یافته نبوده است. دلیل اصلی این موضوع، فرم پیچیده آثار اوست که تلفیقی از شعر نو، پاپیروس‌های یونان باستان، جستارنویسی و نقد ادبی است و ترجمه آن نیازمند تسلط هم‌زمان به زبان انگلیسی معاصر و زبان‌شناسی متون کلاسیک است. با این حال، آثار او کاملاً هم برای اهالی حرفه‌ای شعر و نقد ادبی در ایران ناشناخته نبوده است، ازجمله بخش‌هایی از اشعار و جستارهای او که در مجلات تخصصی ادبیات و وب‌سایت‌های تحلیلی نقد شعر ترجمه شده‌اند.
اولین مصاحبه تلفنی بعد از دریافت نوبل ادبیات با آن کارسون/ از وسط شروع کن! 
انتشارات وزن دنیا با انتشار پستی در صفحه اینستاگرامش با عنوان «اولین مصاحبه تلفنی بعد از دریافت نوبل ادبیات با آن کارسون» در کپشن این پست چنین نوشت: «آن کارسون، شاعر، مترجم و کلاسیک‌شناس کانادایی که دیروز (پنجشنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵- ۸ اکتبر ۲۰۲۶) برنده نوبل ادبیات شد، با آثاری چون، «زندگینامه سرخ» و «ناکس» توانسته است مرزهای میان شعر، جستار، ترجمه و روایت را درآمیزد و جایگاهی برجسته در صحنه ادبیات و هنر معاصر جهان به دست آورد. کارسون ۷۶ ساله برای آثاری شناخته می‌شود که اغلب مرزهای میان شعر، داستان و پژوهش را درمی‌نوردد.  کمیته جایزه نوبل گفت او را «برای مجموعه آثار جسورانه و مبتکرانه‌اش که در گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، فرم‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر پدید آورده» انتخاب کرده است.» 
مصاحبه‌کننده در «اولین مصاحبه تلفنی بعد از دریافت نوبل ادبیات با آن کارسون» از او می‌پرسد تا به این حال به این فکر کرده بودید که «جایزه نوبل» برای‌تان چه معنایی دارد؟ و آن کارسون با دادن «پاسخ منفی» ادامه می‌دهد: «نه، فکر نکردم. ما فعلا در حال فکر کردن به راه‌هایی هستیم که بتوانیم پول جایزه را (به ارزش ۱۲ میلیون کرون سوئد) ببخشیم. دوستی داریم که به خانه نیاز دارد، ما همچنین همیشه کمک‌های زیادی به سازمان پزشکان بدون مرز و سازمان‌های مشابه کرده‌ایم.» برنده نوبل ادبیات ۲۰۲۶ در پاسخ به این که این خبر غیرمنتظره (برنده نوبل شدن) را چگونه جشن خواهد گرفت؟ توضیح می‌دهد: «اول از همه می‌خواهیم برویم بیرون و در جنگل قدم بزنیم. راستش را بخواهید این‌طور دیگر لازم نیست به تلفن جواب بدهیم و بعدش می‌خواهیم به سکوت گوش کنیم.» سوال بعدی از او این است که: «اگر بخواهید به‌عنوان یک نویسنده در مورد خودتان و آثارتان صحبت کنید، برای کسی که چندان شما را نمی‌شناسد، نویسندگی‌تان را چه‌طور توصیف می‌کنید؟» آن کارسون در پاسخ به این سوال می‌گوید: «ناخواسته. اگر بخواهم توصیفش کنم می‌گویم ناخواسته بوده است. همیشه سعی می‌کنم کار دیگر انجام دهم.»
آن کارسون در پاسخ به سوال آخر؛ اگر کسی که شما را چندان نمی‌شناسد بخواهد با شما و آثارتان بیشتر آشنا شود پیشنهاد می‌کنید از کجا شروع کند؟ می‌گوید: «نمی‌دانم. من همیشه می‌گویم از وسط شروع کن.»    
۲۴۲۲۴۲