نون‌پوشی؛ آیینی مادرانه در ماه رمضان

در کوچه‌های قدیمی و محله‌های سنتی استان بوشهر، با فرا رسیدن ماه رمضان، آیینی برگزار می‌شود که در ظاهر ساده است، اما در لایه‌های عمیق خود، حامل باور، امید و پیوند اجتماعی است؛ آیینی به نام «نون‌پوشی».

«نون‌پوشی» از جمله رسوم کهن مردم جنوب ایران است که بیشتر در شهرها و روستاهای استان بوشهر رواج دارد. این مراسم که در زمره آیین‌های مذهبی ـ مردمی ماه رمضان قرار می‌گیرد، به‌ویژه با نذر مادران برای شفای فرزندان یا سلامت کودکان برگزار می‌شود، از جمله میراث فرهنگی ناملموس ثبت‌شده کشور به‌شمار می‌رود.
در فرهنگ مردم جنوب، نان تنها خوراک روزمره نیست، نماد برکت، رزق و قداست است. همین نگاه سبب شده است نان در این آیین، کارکردی آیینی پیدا کند.
بر اساس این سنت، زمانی که کودکی بیمار می‌شود یا خانواده‌ای برای داشتن فرزند سالم دعا می‌کند، مادر یا یکی از زنان خانواده نذر می‌کند در صورت بهبود یا برآورده شدن حاجت، مراسم «نون‌پوشی» برگزار شود. اجرای این نذر غالباً در ماه رمضان و در فضایی مذهبی انجام می‌شود.
مراسم معمولاً در مسجد، حسینیه یا امامزاده‌های محلی برگزار می‌شود. در روز اجرای نذر، زنان فامیل و همسایگان گرد هم می‌آیند. کودک را به حالت طاق‌باز روی پارچه‌ای تمیز می‌خوابانند و نان‌های محلی تازه را بر بدن او قرار می‌دهند، به‌گونه‌ای که سر تا پای کودک با نان پوشانده می‌شود.
در این هنگام، صلوات، دعا و ذکر بر زبان حاضران جاری می‌شود. فضای مراسم، آمیخته‌ای از اشک شوق، امید و شکرگزاری است. پس از پایان دعا، نان‌ها برداشته و تکه‌تکه می‌شود و گاه همراه با حلوا یا شیرینی‌های محلی میان حاضران تقسیم می‌شود تا همه در خیر و برکت نذر شریک باشند.
ویژگی قابل توجه این آیین، حضور پررنگ زنان است. نون‌پوشی آیینی زنانه محسوب می‌شود و نقش مادران در برگزاری و انتقال آن به نسل‌های بعد، کاملاً مشهود است.
«نون‌پوشی» بیشتر در ماه رمضان برگزار می‌شود؛ ماهی که در باورهای دینی، زمان اجابت دعا و انجام اعمال خیر است. این آیین در برخی مناطق همراه با رسوم دیگری مانند «گره‌گشو» اجرا می‌شود که آن نیز از آیین‌های ویژه رمضان در جنوب ایران است.
همین پیوند با ماه رمضان، به مراسم نون‌پوشی بُعدی معنوی‌تر بخشیده و آن را به بخشی از هویت فرهنگی این ایام در استان بوشهر تبدیل کرده است. آیین نون‌پوشی به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی ناملموس ایران، در دی ماه سال ۱۳۹۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.  
در روزگاری که بسیاری از سنت‌های محلی کمرنگ شده‌اند، نون‌پوشی همچنان در برخی محله‌های جنوب کشور برگزار می‌شود؛ آیینی که در آن، نان به نماد حفاظت و دعا تبدیل می‌شود و یک نذر ساده، حلقه‌ای از پیوند اجتماعی میان زنان یک محله ایجاد می‌کند.
«نون‌پوشی» را می‌توان تجلی پیوند دین و فرهنگ عامه دانست؛ آیینی که با زبان ساده نان و دعا، روایتگر امید مادرانه برای سلامت فرزند است.
انتهای پیام