اندازه واقعی ایران، با اندازه‌ای که ما روی نقش می‌بینیم فرق دارد!

به گزارش سردبیر پرس، در سال ۱۵۶۹، خراردوس مرکاتور (Gerardus Mercator)، نقشه‌نگار و جغرافی‌دان فلاندری، روشی را برای نمایش زمین بر روی کاغذ ابداع کرد که تا به امروز به عنوان استاندارد غالب در آموزش، تجارت و حتی ناوبری دیجیتال باقی مانده است. در آن زمان، دریانوردی در اقیانوس‌های پهناور نیازمند ابزاری بود که ملوانان بتوانند با استفاده از قطب‌نما، مسیرهای مستقیم را بر روی نقشه ترسیم کنند. مشکل اصلی مرکاتور، چالش همیشگی نقشه‌نگاران بود؛ اینکه چگونه زمین، یعنی یک سطح کروی سه بعدی را بر روی یک صفحه تخت دو بعدی نمایش دهیم بدون آنکه زاویه‌ها و جهت‌ها از بین بروند.
میراث خراردوس مرکاتور
مرکاتور برای حل این مشکل، مدل استوانه‌ای را انتخاب کرد. او زمین را به مثابه کره‌ای در نظر گرفت که درون یک استوانه مماس بر خط استوا قرار دارد. با تابانیدن نقاط از مرکز کره به بدنه استوانه، او موفق شد نقشه‌ای خلق کند که در آن خطوط «رومب» (Rhumb lines) یا مسیرهای با جهت ثابت، به صورت خطوط مستقیم نمایش داده می‌شدند. این یک انقلاب برای دریانوردان بود، چرا که می‌توانستند با ترسیم یک خط مستقیم روی نقشه و حفظ زاویه قطب‌نما، بدون محاسبات پیچیده ریاضی به مقصد برسند. با این حال، این کارآمدی فنی هزینه‌ای گزاف برای واقعیت‌های جغرافیایی داشت که آن هم عدم تناسب با مساحت‌های واقعی بود.
پروژکسیون مرکاتور از نوع «هم‌شکل» (Conformal) است، به این معنا که زوایا در مقیاس‌های کوچک حفظ می‌شوند، اما برای دستیابی به این ویژگی، نقشه‌نگار ناچار است با دور شدن از خط استوا به سمت قطب‌ها، فواصل را به صورت غیرخطی بزرگ‌تر نشان دهد. به عبارت دیگر، عرض‌های جغرافیایی به همان نسبتی که طول‌های جغرافیایی در نقشه تخت از هم فاصله می‌گیرند، کشیده می‌شوند تا شکل سرزمین‌ها حفظ شود. این کشیدگی در نزدیکی قطب‌ها به بی‌نهایت میل می‌کند، به طوری که نمایش دقیق قطب شمال و جنوب در این سیستم عملاً غیرممکن است.
اما فرمولی وجود دارد که مقیاس تغییرات در نقشه مرکاتور را می‌توان با آن توصیف کرد. آن معادله نشان می‌دهد که در خط استوا، مقیاس دقیقاً ۱ است و هیچ اعوجاجی وجود ندارد. اما با حرکت به سمت شمال یا جنوب، این مقدار به سرعت افزایش می‌یابد. جدول زیر به وضوح نشان می‌دهد که چرا کشورهایی مانند روسیه یا سرزمین‌هایی مانند گرینلند در نقشه‌ها چنین ابعاد غول‌آسایی پیدا می‌کنند. در حالی که کشوری مانند ایران در عرض جغرافیایی حدود ۳۰ درجه تنها با ۱۵ درصد افزایش طول (و ۳۳ درصد افزایش مساحت ظاهری) مواجه است، نروژ یا بخش‌های شمالی روسیه با افزایش ۲۰۰ تا ۳۰۰ درصدی در ابعاد ظاهری روبرو هستند.

عرض جغرافیایی (درجه)
نمونه سرزمین / شهر
ضریب بزرگ‌نمایی (Secant)
درصد افزایش مساحت ظاهری نسبت به استوا

۰ (استوا)
کنگو، اکوادور
۱.۰۰
۰٪

۱۵
تایلند
۱.۰۳
۷٪

۳۰
ایران، مصر
۱.۱۵
۳۳٪

۴۵
ایتالیا، کانادا
۱.۴۱
۱۰۰٪

۶۰
روسیه، نروژ
۲.۰۰
۳۰۰٪

۷۵
شمال گرینلند
۳.۸۶
۱۳۸۰٪

۸۵
مجمع‌الجزایر قطبی
۱۱.۴۷
۱۳۰۰۰٪

ایران: غول پنهان در میانه نقشه
یکی از بزرگترین سوءتفاهم‌ها، مربوط به مقیاس واقعی ایران در مقایسه با اروپا و آمریکای شمالی است. به دلیل موقعیت ایران در عرض‌های جغرافیایی میانی (حدود ۲۵ تا ۴۰ درجه شمالی)، مقیاس آن در نقشه مرکاتور در مقایسه با کشورهای اروپایی که در عرض‌های ۵۰ تا ۷۰ درجه قرار دارند، بسیار ناچیز است. این امر باعث شده است ایران در نگاه اول روی نقشه کوچک به نظر برسد، در حالی که واقعیت‌های عددی تصویر متفاوتی را ارائه می‌دهند.
ایران با مساحتی حدود ۱.۶۴۸ میلیون کیلومتر مربع، هفدهمین کشور بزرگ جهان است. برای درک بهتر این مقیاس، باید آن را با کشورهای اروپایی مقایسه کرد که در ذهنیت عمومی به عنوان سرزمین‌های وسیع شناخته می‌شوند. مساحت ایران تقریباً ۳ برابر فرانسه (بزرگترین کشور اتحادیه اروپا بدون احتساب قلمروهای فراسوی دریاها)، ۴.۶ برابر آلمان و حدود ۷ برابر بریتانیا است. در واقع، اگر بخواهیم مساحت ایران را با کشورهای اروپایی پر کنیم، باید مجموع مساحت چندین قدرت بزرگ این قاره را با هم جمع کنیم.

نام کشور / منطقه
مساحت واقعی (کیلومتر مربع)
نسبت مساحت به ایران
جمعیت تقریبی (۲۰۱۸-۲۰۲۴)

ایران
۱,۶۴۸,۱۹۵
۱.۰۰
۸۳-۸۸ میلیون

فرانسه (بخش اصلی)
۵۴۳,۹۴۰
۰.۳۳
۶۷ میلیون

آلمان
۳۵۷,۰۲۲
۰.۲۱
۸۳ میلیون

اسپانیا
۵۰۵,۹۹۲
۰.۳۰
۴۷ میلیون

بریتانیا
۲۴۳,۶۱۰
۰.۱۴
۶۷ میلیون

مجموع ۴ کشور بالا
۱,۶۵۰,۵۶۴
۱.۰۰۱
۲۶۴ میلیون

در واقع اگر نقشه ایران را بر روی قاره اروپا قرار دهیم، وسعت آن از شمال بریتانیا (بلفاست) تا جنوب ایتالیا (ناپل) کشیده می‌شود. همچنین، فاصله هوایی تهران تا مشهد که حدود ۷۴۰ تا ۸۸۰ کیلومتر است ، معادل سفر میان چندین کشور اروپایی است. به عنوان مثال، این فاصله بیشتر از فاصله پاریس تا برلین یا لندن تا مرزهای سوئیس است. با این حال، در نقشه مرکاتور، کل ایران گاهی کوچک‌تر از یک ایالت شمالی در روسیه یا ایالتی مانند آلاسکا به نظر می‌رسد.
ادامه این مطلب را در «ایران در واقعیت بزرگ‌تر از روی نقشه جهان است /اندازه‌ واقعی کشورها چقدر است؟»، بخوانید. 
۲۲۷۳۲۳