دو راهی امنیت شهروندان یا حقوق حیوانات؟

سنندج- حادثه تلخ جان‌ باختن یک کودک، در پی حمله یک سگ بلاصاحب در سنندج، طی روزهای اخیر بازتاب گسترده‌ای در افکار عمومی داشته و موجی از اندوه، مطالبه‌ گری و انتقاد نسبت به عملکرد دستگاههای مسئول را به دنبال داشته است.

در پی این حادثه، شهرداری سنندج از اجرای برنامه جمع‌ آوری سگهای بلاصاحب بر اساس ضوابط و پروتکل‌های موجود خبر داده است. این تصمیم در حالی اتخاذ شده که برخی گروههای حامی حیوانات با انتقاد از احتمال اجرای اقدامات غیرعلمی، نسبت به برگزاری تجمعهای اعتراضی مقابل مراکز دولتی هشدار داده‌ اند.

آنچه امروز در سنندج رخ داده، صرفاً یک حادثه نیست، بلکه به یک بحران اجتماعی تبدیل شده است که مدیریت آن نیازمند تصمیمهای کارشناسی، هماهنگی میان دستگاههای مسئول و پرهیز از رویکردهای احساسی است.

پس از وقوع چنین حوادثی، جامعه معمولاً با احساس ناامنی، افزایش مطالبه‌ گری، جستجوی مقصر و شکل‌ گیری دوگانه‌ های اجتماعی مواجه میشود. از یک سو خانواده‌ها خواستار تأمین فوری امنیت معابر شهری هستند و از سوی دیگر، فعالان حوزه حقوق حیوانات بر ضرورت رعایت اصول علمی و اخلاقی در مدیریت حیوانات بلاصاحب تأکید میکنند.

بررسی قوانین موجود نیز نشان میدهد مدیریت حیوانات بلاصاحب در کشور از نبود یک قانون جامع و تعیین دقیق مسئولیتها رنج میبرد. در حال حاضر بخشی از وظایف میان شهرداری‌ ها، سازمان دامپزشکی، وزارت کشور، وزارت بهداشت، سازمان حفاظت محیط زیست و سایر دستگاههای اجرایی توزیع شده و همین موضوع، هماهنگی و پاسخگویی را با چالش مواجه کرده است.

بررسی تجربه کشورهای مختلف نیز نشان میدهد هیچیک از شهرهای موفق جهان، حذف گسترده حیوانات را به‌عنوان راهکاری پایدار انتخاب نکرده‌اند. در کشورهایی مانند هلند، مدیریت جمعیت حیوانات بر پایه ثبت هویت، عقیم‌ سازی، واکسیناسیون، ایجاد پناهگاههای استاندارد و جلوگیری از رهاسازی حیوانات استوار است. در ترکیه نیز پس از وقوع چند حادثه مشابه، قوانین با هدف افزایش ایمنی عمومی و ساماندهی علمی حیوانات اصلاح شد.

در ایران نیز تجربه برخی کلان‌ شهرها نشان میدهد اجرای همزمان برنامه‌ هایی مانند جمع آوری اصولی، عقیم‌ سازی، واکسیناسیون، مدیریت پسماند شهری و فرهنگ سازی عمومی، نسبت به اقدامات مقطعی و احساسی نتایج مؤثرتری به همراه داشته است.

پیشنهاد میشود مدیریت این بحران در سنندج در سه مرحله دنبال شود، نخست، رسیدگی فوری به ابعاد حادثه، همدردی با خانواده داغدار و احساسات جریحه دار مردم و جمع‌ آوری حیوانات پرخطر، سپس اجرای برنامه جامع ساماندهی شامل سرشماری، عقیم‌ سازی، واکسیناسیون و ایجاد مراکز نگهداری استاندارد، و در نهایت، اصلاح قوانین، ثبت هویت حیوانات صاحب‌ دار، برخورد قانونی با رهاسازی حیوانات و آموزش عمومی.

از سوی دیگر دعوت از نمایندگان گروههای حامی حیوانات، متخصصان دامپزشکی، دانشگاهیان، مسئولان اجرایی و نمایندگان نهادهای مرتبط برای گفتگو و تصمیم‌ گیری مشترک، میتواند از گسترش تنشهای اجتماعی جلوگیری کرده و زمینه دستیابی به راهکاری پایدار را فراهم کند.

جمع‌ بندی اینکه، امنیت شهروندان، به‌ ویژه کودکان، یک حق اساسی و غیر قابل چشم پوشی است و در عین حال، مدیریت حیوانات بلاصاحب نیز باید بر پایه اصول علمی، اخلاقی و قانونی انجام شود. تجربه شهرهای موفق نشان میدهد تأمین همزمان امنیت عمومی و رعایت اصول رفاه حیوانات، تنها از مسیر مدیریت علمی، قانونگذاری شفاف، تأمین منابع مالی پایدار و همکاری میان نهادهای مسئول و جامعه مدنی امکان‌پذیر خواهد بود.