«پدربزرگ پادرد داشت، پدر کمردرد؛ نوه هم تریاکی شد» / روایت یک زنجیره خطرناک در خانواده‌های ایرانی/ قیمت یک کیلو تریاک؛ حداقل ۲۰۰ و حداکثر ۵۰۰ میلیون

فرزانه فراهانی: اخیرا خبری در خصوص جایگاه اول ایران در مصرف تریاک منتشر شده است. بر این اساس، مصرف تریاک در ایران از کشوری چون افغانستان که سال‌های متمادی بزرگ‌ترین تولیدکننده خشخاش در جهان به شمار می‌آید، بیشتر است. البته محمد ترحمی، مدیرکل حقوقی و امور مجلس ستاد مبارزه با موادمخدر، با رد ادعای مطرح‌شده در این خبر می‌گوید: خبر قرار گرفتن ایرانی‌ها در صدر مصرف‌کنندگان تریاک، شایعه و فاقد صحت است.
سعید صفاتیان، درمانگر و پژوهشگر اعتیاد، نظر دیگری دارد و معتقد است جایگاه نخست ایران در مصرف تریاک در جهان، خبر جدیدی نیست و ایرانیان دست‌کم در چند دهه اخیر، یعنی حدود ۱۰۰ سال اخیر، بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان تریاک بوده‌اند.
او به سردبیر پرس می‌گوید: به دلیل مجاورت ایران با کشور افغانستان که بزرگ‌ترین تولیدکننده خشخاش در جهان است، حجم زیادی از این مخدر به‌صورت قاچاق وارد کشور ما می‌شود و در نتیجه، تعداد زیادی از افراد نیز مصرف‌کننده تریاک هستند.
مشروح گفت‌وگو را در ادامه بخوانید:
چرا می‌گویند ایرانی‌ها بزرگ‌ترین مصرف‌کننده مخدر تریاک در جهان هستند؟
قرار گرفتن کشور ما در موقعیت همسایگی با کشوری چون افغانستان که بزرگ‌ترین تولیدکننده خشخاش در جهان است و مقدار قابل توجهی از این مخدر به ایران قاچاق می‌شود، عمده‌ترین دلیلی است که ایران را در صدر مصرف‌کنندگان مخدر تریاک قرار داده است.
بعد از مجاورت با افغانستان، در دسترس بودن مخدر تریاک و ارزان‌تر بودن قیمت آن نسبت به دیگر موادمخدر و سایر مواد محرک نیز از دیگر عواملی است که باعث مصرف قابل توجه تریاک در ایران شده است.
نکته دیگر اینکه بسیاری از معتادان، طبق آنچه از مصرف تریاک در بزرگ‌ترهای خود دیده‌اند، اقدام به مصرف می‌کنند. برای مثال، وقتی در یک خانواده پدربزرگ به کشیدن تریاک اقدام می‌کرد و در پاسخ به این سؤال که چرا تریاک مصرف می‌کند، به نوه خود می‌گفت «من پادرد دارم»، پس از آن پدر خانواده هم علت مصرف تریاک خود را کمردرد عنوان می‌کرد. به این ترتیب، با معرفی تریاک به‌عنوان ماده‌ای برای درمان انواع درد و با تأکید بر تأثیر ضددرد این مخدر، زنجیره مصرف در بسیاری از موارد ادامه پیدا کرده است.
سال‌ها پیش که دسترسی به پزشک در همه‌جا و برای همه ممکن نبود، افراد به توصیه دیگران و با مصرف تریاک به خوددرمانی می‌پرداختند. این تفکر عامیانه همچنان در برخی افراد وجود دارد که با مصرف تریاک می‌توانند بسیاری از دردها را کنترل و کاهش دهند.
در جامعه امروز، به دست آوردن مخدر تریاک مشکلی ندارد و این ماده راحت‌تر از دیگر موادمخدر و محرک به دست می‌آید و در دسترس‌تر است.

مجازات مصرف و فروش تریاک نسبت به دیگر موادمخدر چگونه است؟
مصرف و فروش تریاک جرم کمتری دارد و در نتیجه، سیستم قاچاق آن گسترده‌تر است.
بدترین نوع مصرف تریاک کدام است؟
نوع خوراکی مصرف تریاک، بدترین و پرعارضه‌ترین نوع مصرف این مخدر است؛ چون تمام مواد آن جذب بدن می‌شود. در مصرف دودی، مقداری از مواد به هوا می‌رود و مقداری هم در خود وافور یا در سیخ و سنگ باقی می‌ماند. مصرف خوراکی تریاک برای برخی افراد، مانند رانندگانی که اعتیاد دارند یا کسانی که شرایط مصرف موادمخدر در خانه را ندارند، راحت‌تر است. در شهری مثل تهران که اغلب افراد آپارتمان‌نشین هستند، شرایط کشیدن تریاک برای معتادان چندان فراهم نیست.
از عوارض مصرف تریاک هم بگویید.
مصرف مخدر تریاک هم عوارض جسمی و هم عوارض روانی دارد که البته عوارض روانی آن بسیار کمتر است. از جمله عوارض جسمی مصرف تریاک می‌توان به ناراحتی‌های قلبی، ریوی، کبدی، پوستی و تنفسی اشاره کرد. فرد مصرف‌کننده تریاک دچار مشکلات اقتصادی و خانوادگی و انزوای اجتماعی می‌شود.
قیمت تریاک هم‌اکنون چه روندی دارد؟
قیمت مخدر تریاک در حال حاضر بسیار متغیر است و قیمت هر یک کیلوگرم تریاک حداقل از ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان شروع می‌شود و بالاتر می‌رود و ممکن است حتی به ۵۰۰ میلیون تومان هم برسد. قیمت‌گذاری تریاک در نقاط مختلف متفاوت است و تریاک افغانستان گران‌ترین نوع تریاکی است که در جهان وجود دارد.
گاهی فروشنده‌ای می‌گوید تریاک را مستقیماً از تولیدکننده در افغانستان عرضه می‌کند و به همین دلیل، قیمت بالاتری برای فروش آن اعلام می‌کند. به عبارتی، می‌گوید این تریاک خالص است؛ البته عموماً این اتفاق شدنی نیست که تریاک کاملاً خالص باشد.
اگر مجازات قاچاق و فروش تریاک را افزایش دهند، چه اتفاقی می‌افتد؟
با افزایش مجازات قاچاق و فروش تریاک، قاچاقچی به سمت قاچاق موادی می‌رود که مجازات و جریمه کمتری دارند؛ یعنی اگر مجازات حمل و فروش روان‌گردانی مثل شیشه کمتر از تریاک باشد، قاچاقچی هم به سمت قاچاق و فروش این ماده می‌رود که عوارض مصرف آن نسبت به تریاک بسیار شدیدتر است و اوضاع بدتر می‌شود.
در مجموع، قوانین فعلی در دنیا، بازدارندگی خوبی برای جرائم مرتبط با موادمخدر و محرک‌ها ندارند؛ به‌ویژه در حوزه روان‌گردان‌ها. چون اگر این قوانین بازدارندگی داشتند، تعداد قاچاقچی‌ها و میزان تولید موادمخدر و محرک کاهش پیدا می‌کرد و به تبع آن، میزان مصرف و تعداد مصرف‌کنندگان هم پایین می‌آمد.
علل افزایش اعتیاد در جوامع را چه چیزهایی می‌دانید؟
در همه جای دنیا، درصدی از افراد بالای ۱۵ سال به مصرف موادمخدر و محرک گرایش دارند؛ در یک کشور ۵ درصد، در کشوری ۱۰ درصد و در کشوری دیگر این میزان متغیر است.
وقتی یک نوع ماده مخدر یا محرک در کشوری وجود داشته باشد، همه مصرف‌کنندگان به مصرف همان یک نوع گرایش پیدا می‌کنند و وقتی تنوع وجود داشته باشد، گرایش به مصرف هم متفاوت می‌شود.
اگر برنامه‌های پیشگیری و درمان ضعیف باشند و میزان کشفیات کاهش پیدا کند، تعداد معتادان بالا می‌رود. همچنین اگر بازدارندگی قانونی قاچاق و فروش موادمخدر کم باشد، آمار قاچاق و اعتیاد افزایش پیدا می‌کند.

بیشترین مصرف‌کنندگان تریاک در ایران اکنون شامل چه گروه سنی می‌شوند؟
متأسفانه مصرف‌کنندگان مخدر تریاک در همه رده‌های سنی قرار دارند، اما بیشترین گروه مصرف‌کننده را جوانان ۲۵ تا ۳۵ سال تشکیل می‌دهند. نمی‌گویم مصرف مخدر تریاک توسط جوانان خوب است، اما اینکه به سمت مواد روان‌گردان بروند، خب، مصرف تریاک خیلی بهتر است.
دو جوان را در نظر بگیرید که از ۲۰ سالگی، یکی مصرف تریاک و دیگری مصرف شیشه را شروع می‌کند. فردی که شیشه مصرف می‌کند، بعد از پنج سال مصرف، به فردی منفعل و دچار توهم تبدیل می‌شود که دیگر نه می‌تواند ازدواج کند و نه شغلی دارد. در مجموع، میزان تخریب مواد محرک و روان‌گردان، مثل شیشه، بسیار بیشتر از تریاک است.
امروزه سطح آگاهی افراد از طرق مختلف، از جمله فضای مجازی، افزایش پیدا کرده و مردم به این نتیجه رسیده‌اند که اگر هم قصد مصرف موادی را دارند، ماده‌ای را مصرف کنند که عوارض کمتری دارد.
تأثیر جنگ بر نوع مواد مصرفی معتادان کشور را چطور ارزیابی می‌کنید؟
جنگ باعث شد مواد کمتری، به‌ویژه مواد محرک و روان‌گردان، وارد کشور شود و تریاک نسبت به گذشته بیشتر در دسترس معتادان قرار بگیرد؛ زیرا ورود و قاچاق آن که از کشور همسایه ما، افغانستان، صورت می‌گیرد، در این شرایط راحت‌تر است.
آیا افزایش مصرف‌کنندگان موادمخدر به تریاک نگران‌کننده است؟
بستگی به دیدگاه دارد. اگر از منظر یک پزشک نگاه کنیم، بله، جای نگرانی دارد. اگر از منظر کسی که فقط در حوزه پیشگیری فعالیت می‌کند هم به موضوع نگاه کنیم، باز هم جای نگرانی دارد؛ اما وقتی من خودم را جای سیاست‌گذار می‌گذارم، می‌بینم که جای نگرانی ندارد.
من حداقل ۲۰ تا ۲۵ سال در حوزه سیاست‌گذاری کشور فعالیت کرده‌ام؛ چه در ستاد مبارزه با موادمخدر، چه در مجمع تشخیص مصلحت نظام و چه در قوه قضائیه. اگر از این دیدگاه سیاست‌گذارانه نگاه کنیم، می‌بینیم که جای نگرانی ندارد. بهتر است در همین الگوی مصرف موادمخدر، یعنی مصرف تریاک، بمانیم، اما بتوانیم تعداد و آمار معتادان را پایین بیاوریم.

۴۷۴۷